✅ BASICS
- 👍 Yes: Ee (eh-eh)
- 👎 No: Kodi (ko-dee)
- 🙏 Please: Twaakwate (twaah-kwa-teh)
- 😊 Thank you: Ndakuyale (nda-koo-yah-leh)
- 🤗 You’re welcome: Twahate (twa-ha-teh)
- 😬 Sorry / Excuse me: Poka (poh-kah)
👋 GREETINGS
- 👋 Hello: Wa kala (wah kah-lah)
- 👋 Bye: Okwiya (oh-kwee-yah)
- 🌞 Good morning: Wa kala omukalo (wah kah-lah oh-moo-kah-loh)
- 🌙 Good night: Tshaalo omuna (tshaah-loh oh-moo-nah)
❓ QUESTIONS
- ❓ What is it?: Oshi nde? (oh-shee ndeh?)
- 👤 Who?: Nani? (nah-nee?)
- 🕒 When?: Kadi? (kah-dee?)
- 📍 Where?: Shika? (shee-kah?)
- 🛠️ How?: Ometeko nande? (oh-meh-teh-koh nahn-deh?)
- 🤔 Why?: Okwa? (oh-kwah?)
- 🤷 I don’t know: Andi nelyali (ahn-dee neh-lyah-lee)
- 😕 I don’t understand: Andi kangwali (ahn-dee kahng-wah-lee)
- 🔁 Again: Tjaala (chah-lah)
- 🙋♂️ Can I…?: Naliwa…? (nah-lee-wah…?)
🍎 WHAT?
- 🌟 Good: Omuhelele (oh-moo-heh-leh-leh)
- 👎 Bad: Oshihala (oh-shee-hah-lah)
- 😋 Yummy: Wanale! (wah-nah-leh!)
- 🤢 Yucky: Hohokete! (hoh-hoh-keh-teh!)
- 🧸 I like it: Oli mwana (oh-lee mwah-nah)
- 💔 I don’t like it: Oshoandje ko (oh-sho-ahn-jeh koh)
- 💧 Water: Omande (oh-mahn-deh)
- 🍝 Food: Omakati (oh-mah-kah-tee)
- 👉 This: Eni (eh-nee)
- 👉 That: Eetu (eh-eh-too)
🧍♂️ WHO?
- 🧒 My name is: Ngaandi tawa… (ngahn-dee tah-wah…)
- 🗣️ What’s your name?: Onandi ni tawa nani? (oh-nahn-dee nee tah-wah nah-nee?)
- 🙋 I am: Ngaandi… (ngahn-dee…)
- 👉 You are: Ohandje… (oh-hahn-jeh…)
😀 FEELINGS
- 😃 I’m happy: Ngaandi li hala (ngahn-dee lee hah-lah)
- 😢 I’m sad: Ngaandi li hala oshili (ngahn-dee lee hah-lah oh-shee-lee)
- 😴 I’m tired: Ngaandi li yandu (ngahn-dee lee yahn-doo)
- 😡 I’m mad: Ngaandi li ombili (ngahn-dee lee ohm-bee-lee)
- 🤕 I’m hurt: Ngaandi li okuingwa (ngahn-dee lee oh-koo-eeng-wah)
- 🫤 I don’t feel good: Ngaandi li wala hekandjila (ngahn-dee lee wah-lah heh-kahn-jee-lah)
- 🥰 I love you: Ngaandi li okwiileka (ngahn-dee lee oh-kwee-leh-kah)
- 🍽️ I’m hungry: Ngaandi li yela (ngahn-dee lee yeh-lah)
- 🥤 I’m thirsty: Ngaandi li yewaloka (ngahn-dee lee yeh-wah-loh-kah)
⏰ WHEN?
- 📅 Today: Omutumba (oh-moo-toom-bah)
- 📆 Tomorrow: Otandi (oh-TAHN-dee)
- 🕰️ Yesterday: Omapango (oh-mah-pahn-goh)
- 🌅 Morning: Omukalo (oh-moo-kah-loh)
- 🌌 Night: Omuna (oh-moo-nah)
- ⏳ Now: Nande (nahn-deh)
- 🔜 Later: Oshitsugwi (oh-shee-tsoo-gwee)
📍 WHERE?
- 🔜 Right: Oshi kiilonga (oh-shee kee-lohn-gah)
- 🔙 Left: Oshi shikulya (oh-shee shee-kool-yah)
- ⬆️ Straight: Oshi olondje (oh-shee oh-lohn-jeh)
- ⬅️ Front: Okwiilonga (oh-kwee-lohn-gah)
- ➡️ Behind: Oshi omolungo (oh-shee oh-moh-loon-goh)
- ⬆️ Top / above: Oshi epata (oh-shee eh-pah-tah)
- ⬇️ Bottom / below: Oshi okalunga (oh-shee oh-kah-loon-gah)
- 🏠 Inside: Eyondo (eh-yon-doh)
- 🌳 Outside: Etye (eh-tyeh)
- 🚪 In: Eyondo
- 🏃♀️ Out: Etye
🔢 HOW MUCH?
- 💵 How much?: Oku nawa? (oh-koo nah-wah?)
- 😮 Too much: Kupalika (koo-pah-lee-kah)
- 👌 A little: Keimwepo (keem-weh-poh)
- 1️⃣ One: Nooimwene (noh-ee-mweh-neh)
- 2️⃣ Two: Noomiri (noh-oh-mee-ree)
- 3️⃣ Three: Nooluupale (noh-loo-pah-leh)
- 4️⃣ Four: Noole (noh-oh-leh)
- 5️⃣ Five: Noovili (noh-oh-vee-lee)
- 6️⃣ Six: Noovili nooimwene (double)
- 7️⃣ Seven: Noovili noomiri
- 8️⃣ Eight: Noovili noolupale
- 9️⃣ Nine: Noovili noole
- 🔟 Ten: Nooluupandje (noh-loo-pahn-jeh)
- 💯 One hundred: Nolvaule (noh-lvah-leh)
🧠 WHY?
- 🤔 Because: Pashina (pah-shee-nah)
- 🧩 So…: Ologashi… (oh-loh-gah-shee…)
- 👀 If…: Okwa… (oh-kwah…)
- 🆚 But: Tiki… (tee-kee…)
- 🔄 Or: Oomushumo… (oh-moo-shoo-moh…)
- ➕ And: Na (nah)
💬 ACTIONS
- 🤲 I need: Ngaandi li nawa (ngahn-dee lee nah-wah)
- 🙋♀️ I want: Ngaandi li oyopo (ngahn-dee lee oh-yoh-poh)
- 🙌 I give: Ngaandi li okuhama (ngahn-dee lee oh-koo-hah-mah)
- 🤝 I help: Ngaandi li okuhala (ngahn-dee lee oh-koo-hah-lah)
- 🙋 I ask: Ngaandi li oshepa (ngahn-dee lee oh-sheh-pah)
- 🗣️ I say: Ngaandi li olonga (ngahn-dee lee oh-lohn-gah)
- 👂 I listen: Ngaandi li oya (ngahn-dee lee oh-yah)
- 👀 I see: Ngaandi li ovata (ngahn-dee lee oh-vah-tah)
- 🦶 I go: Ngaandi li ohupa (ngahn-dee lee oh-hoo-pah)
- 🍽️ I eat: Ngaandi li ongula (ngahn-dee lee ohn-goo-lah)
- 🥤 I drink: Ngaandi li onya (ngahn-dee lee ohn-yah)
- 🛌 I sleep: Ngaandi li otathana (ngahn-dee lee oh-tah-thah-nah)
🔊 IMPORTANT WORDS
- 🆘 Help!: Omi halela! (oh-mee hah-leh-lah!)
- 🔇 Quiet!: Halela shimo! (hah-leh-lah shee-moh!)
- 🛑 Stop!: Halela! (hah-leh-lah!)
- 👀 Look!: Tjika! (chee-kah!)
- 🥱 Calm down: Hingi shina (hing-ee shee-nah)
- 👏 Come here: Dya kula! (dyah koo-lah!)
- ⏳ Wait: Halela nande! (hah-leh-lah nahn-deh!)
- 🌟 Good job!: Otwaala (oh-twah-lah)
- 🤝 Let’s go!: Let’s go—“Etomba!” (eh-TOM-bah!)
